Video: Greta Thunberg aðgerðasinni vill að stjórvöld geri meira

„Hvernig dirfistu?“

G. Thunberg er sænskur aðgerðasinni. Fædd 3. janúar 2003. G. er þekkt fyrir að berjast fyrir loftslagsmálum og félagslegum málum sem og að stjórnvöld geri meira í þessum málum.

2018 varð Thunberg heimsfræg. Hún var þá 15 ára. G.T. byrjaði að mótmæla ein fyrir utan sænska þinghúsið og fór í skólaverkfall. Þetta varð innblástur fyrir hreyfinguna Föstudagar fyrir framtíðina.

Skólaverkfallshreyfingin stækkaði. Greta T. varð þekkt um allan heim. Hún hélt ræður og tók þátt í mótmælum og fundum um loftslagsmál. Thunberg hefur talað við stjórnmálaleiðtoga.

Fjölmiðlar um allan heim hafa fjallað mikið um Gretu. Sumir styðja hana en aðrir gagnrýna hana. Hún hefur líka barist fyrir mannréttindum og réttlæti í heiminum. G. Thunberg hefur stutt Úkraínu, Palestínu, Armeníu, Kúbu og Vestur-Sahara.

G. hefur haft mikil áhrif sem eru nefnd,

Gretu-áhrifin.

Fleiri hafa fengið áhuga á umhverfismálum, sérstaklega ungt fólk. Stuðningsmenn hennar segja að hún hafi vakið athygli á loftslagsmálum. Gagnrýnendur eru ekki sammála aðferðum hennar.

G. T. segir að barátta hennar byggi á vísindum og rannsóknum. G. hefur fengið mörg verðlaun. Tímaritið Time setti hana á lista yfir 100 áhrifamestu einstaklinga heims. Hún var líka valin manneskja ársins árið 2019.

Ræða Gretu Thunberg á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna

Æska

Foreldrar Gretu T. eru Malena Ernman og Svante Thunberg. Malena er óperusöngkona og Svante er leikari. Afi hennar var leikarinn Olof T.. G Thunberg á eina yngri systur sem heitir Beata.

Greta T. heyrði fyrst um loftslagsbreytingar 8 ára og skildi ekki af hverju ekkert var gert í málinu og varð þunglynd. Þegar G. var 11 ára hætti hún næstum að tala og borðaði lítið og léttist um 10 kíló.

Hún var greind með Asperger-heilkenni ásamt áráttu- og þráhyggjuröskun og valkvæða málþögn. Valkvæð málþögn þýðir að tala bara þegar það er nauðsynlegt. Þunglyndið varði í næstum 4 ár áður en G.T. byrjaði að mótmæla.

Foreldrar hennar studdu hana ekki í byrjun. Faðir hennar vildi ekki að G. missti úr skóla. En hann sagði:

Hún getur setið heima og verið óhamingjusöm. Eða G. Thunberg getur mótmælt og verið hamingjusöm.

Úr Teds-fyrirlestri G.T.

Ég var greind með Asperger-heilkenni, áráttu- og þráhyggjuröskun og valkvæða málþögn. Það þýðir að ég tala bara þegar ég held að það sé nauðsynlegt. Nú er einn af þeim tímum.

— Greta Thunberg, Stokkhólmi
Nóvember 2018

Móðir G. sagði frá Asperger-greiningunni 2015. G.Thunberg vildi hjálpa öðrum fjölskyldum. G. T. segir að Asperger hafi takmarkað hana áður en nú virkar það sem

ofurkraft.

G. Thunberg er þekktasti aðgerðasinninn í loftslagsmálum. Hún er líka þekktasti aðgerðasinninn fyrir réttindum einhverfra. G.T. segir að margir í hreyfingunni Föstudagar fyrir framtíðina séu einhverfir. G. segir að einhverft fólk geti ekki litið undan. Það verður að segja sannleikann eins og það sér hann.

G. T. hvatti foreldra sína til að breyta lífsstíl sínum. G. vildi að þau minnkuðu kolefnisfótspor sitt. Hún vildi að þau yrðu vegan, endurnýttu og hættu að fljúga. Móðir hennar þurfti að hætta að syngja í óperum erlendis.

Faðir hennar sagði:

Móðir hennar gerði þetta ekki til að bjarga loftslaginu. Hún gerði það til að bjarga barninu sínu. Móðir hennar sá hvað þetta skipti G.T. miklu máli. Greta T. fékk mikla orku úr því.

Aðgerða-stefna

Greta Thunberg fyrir framan sænska þinghúsið. Á skiltinu stendur

Skólaverkfall fyrir loftslagið.

Verkfall við þinghúsið

Í ágúst 2018 byrjaði Greta Thunberg skólaverkföll fyrir loftslagið en hugmyndin kvikknaði eftir skotárásir í skólum í Bandaríkjunum. Þar neituðu unglingar að fara aftur í skólann. Þeir vildu hertari byssulög.

Í maí 2018 vann G. Thunberg ritgerðasamkeppni um loftslagsbreytingar. Hún skrifaði:

Hvernig get ég fundið fyrir öryggi? Ég veit að við stöndum frammi fyrir stærstu vá mannkynssögunnar.

Eftir að greinin birtist hafði maður að nafni Bo Thorén samband við hana. Hann stakk upp á því að skólabörn færu í verkfall fyrir loftslagsbreytingar. G. T. reyndi að fá aðra með sér en enginn hafði áhuga. Þess vegna ákvað hún að gera það ein.

20. ágúst 2018 mætti G. ekki í skólann. Greta var nýbyrjuð í níunda bekk og mótmælti fyrir utan þinghúsið á hverjum degi í þrjár vikur. Krafa hennar var að sænska ríkisstjórnin myndi minnka kolefnislosun. Hún var með skilti sem á stóð

Skólaverkfall fyrir loftslagið.

Aðgerða-stefna á samfélagsmiðlum

Greta birti mynd af sér á Instagram og Twitter. Aðrir deildu myndinni. Fljótlega fékk hún mikla athygli. Fréttir um hana fóru um allan heim.

Fyrirtæki að nafni We Don’t Have Time notaði nafn hennar til að safna peningum. Það var gert án hennar leyfis. G. Thunberg fékk enga peninga frá fyrirtækinu og hætti að vinna með því.

Eftir kosningarnar í Svíþjóð hélt G.T. áfram skólaverkfallinu en bara á föstudögum. Hún hvatti nemendur um allan heim til að taka þátt. Í desember 2018 fóru yfir 20.000 nemendur í verkfall í 270 borgum.

G. T. hefur stutt mótmæli í Hong Kong. Hún hefur líka stutt mótmæli bænda á Indlandi. Greta sagði að það væri ósanngjarnt að nemendur þyrftu að taka próf í miðjum heimsfaraldri.

Mótmæli og ræður í Evrópu

Thunberg hélt ræðu á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna 2018. Ræðan póstaðist um allan heim. G.sagði að leiðtogar heimsins væru ekki nógu þroskaðir til að segja hlutina eins og þeir eru.

2019 tók Greta þátt í mörgum mótmælum í Evrópu. Greta talaði á mörgum fundum. Á Alþjóðaefnahagsráðstefnunni sagði hún:

Húsið okkar stendur í ljósum logum.

Hún hitti líka Frans páfa. Hann hvatti hana til að halda áfram.

Greta tók sér frí frá skóla og ferðaðist um Ameríku. Hún hitti fólk úr loftslagshreyfingunni. G. fór á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna.

2026 tók G. T. þátt í mótmælum í Berlín. Mótmælin voru gegn vopnafyrirtæki. Hún sagði:

Það er skylda okkar að mótmæla óréttlæti og standa gegn þjóðarmorði.

Lögreglan handtók hana.

Ferð yfir Atlantshafið

Í ágúst 2019 sigldi G. Thunberg yfir Atlantshafið og fór frá Englandi til New York. G.T. sigldi á kappsiglingaskútu. Skútan notaði sólarorku. Ferðin tók 15 daga. Hún vildi sýna að það er hægt að ferðast án þess að menga.

Í Bandaríkjunum talaði hún á fundi í þinginu. G. gaf stutta yfirlýsingu. Hún lagði fram skýrslu um hlýnun jarðar sem sönnunargagn.

Leiðtogafundur SÞ um loftslagsaðgerðir

Þetta er allt rangt. Ég ætti ekki að vera hér. Ég ætti að vera í skólanum hinum megin við hafið. Samt komið þið til okkar unga fólksins eftir von. Hvernig dirfist þið! Þið hafið stolið draumum mínum og barnæsku minni með tómum orðum. Fólk þjáist. Fólk er að deyja. Heil vistkerfi eru að hrynja. Við erum í byrjun fjöldaútrýmingar. Og allt sem þið getið talað um eru peningar og eilífur hagvöxtur. Hvernig dirfist þið!

— Greta. Thunberg, New York
23. september 2019

Þann 23. september 2019 fór G.T. á leiðtogafund Sameinuðu þjóðanna um loftslagsmál. Hún og 15 önnur börn lögðu fram kvörtun á hendur fimm löndum. Löndin voru Argentína, Brasilía, Frakkland, Þýskaland og Tyrkland. Kvörtunin var vegna þess að löndin stóðu ekki við loforð sín um að minnka losun.

Alþjóðleg loftslagsverkföll

Í september 2019 fór Greta til Kanada. Hún tók þátt í mótmælum í Montreal, Edmonton og Vancouver. Yfir 4 milljónir manna tóku þátt í skólaverkföllum um allan heim þá daga.

Í Bandaríkjunum tók Greta Thunberg þátt í mótmælum í mörgum borgum. Hún byrjaði oft ræður sínar á því að segja að hún stæði á landi sem tilheyrði frumbyggjum.

Þátttaka á COP25

Greta T. ætlaði á loftslagsráðstefnu í Chile en ráðstefnan var flutt til Madrídar á Spáni. G.T. neitar að fljúga. Þess vegna bað hún um far yfir Atlantshafið á samfélagsmiðlum. Áströlsk hjón buðust til að taka hana með á bátnum sínum.

G. Thunberg kom til Lissabon í Portúgal 3. desember 2019. Svo til Madrídar. Thunberg talaði á ráðstefnunni og tók þátt í mótmælum. Hún sagði að verkföllin hefðu engu áorkað. Losun gróðurhúsalofttegunda væri enn að aukast.

Frekari aðgerðastefna í Evrópu

Greta var gestur í fréttaþætti hjá BBC. og tók viðtöl við frægt fólk um loftslagsbreytingar. Hún hvatti þýskt fyrirtæki til að hætta að vinna við umdeilda kolanámu í Ástralíu. Fyrirtækið gerði það ekki.

2020 fór hún aftur á Alþjóðaefnahagsþingið í Davos. G. sagði aftur:

Húsið okkar stendur enn í ljósum logum.

Hún hitti líka Malölu Yousafzai, sem berst fyrir menntun kvenna.

G. T. lauk fríári sínu í ágúst 2020. En gat ekki ferðast mikið næsta árið vegna COVID-19.

Aðgerða-stefna frá 2020 til 2021

Vegna COVID-19 færðist baráttan á netið. Í ágúst 2020 hitti Greta, Angelu Merkel, kanslara Þýskalands. Þær tilkynntu um nýtt alþjóðlegt loftslagsverkfall.

Greta T. gagnrýndi yfirlýsingu Nýja-Sjálands um loftslagsbreytingar. Hún kallaði hana sýndarmennsku. Forsætisráðherra Nýja-Sjálands varði yfirlýsinguna. Hún sagði að þetta væri bara byrjunin.

G. Thunbergog aðrir aðgerðasinnar byrjuðu tónleikaröð sem heitir Climate Live. Þeir vildu vekja athygli á loftslagsbreytingum. Hún hvatti líka til breytinga á matvælaframleiðslu. Hún sagði að eyðilegging búsvæða dýra skapaði aðstæður fyrir sjúkdóma eins og COVID-19.

G.T. var á forsíðu tímaritsins Vogue Scandinavia. Hún gagnrýndi tískuiðnaðinn fyrir að þykjast vera umhverfisvænn. Hún kallaði það

grænþvott.

2021 gagnrýndi hún leiðtoga heimsins fyrir tóm loforð. Hún sagði að þeir þættust hlusta á ungt fólk en gerðu það ekki. G.Thunberg tók þátt í mótmælum í London. Þar var þess krafist að bankar hættu að fjármagna fyrirtæki sem nota jarðefnaeldsneyti.

Aðgerða-stefna frá 2022 til byrjunar 2023

2022 mótmælti Greta T. námuvinnslu á landi Sama í Svíþjóð. Eftir innrás Rússa í Úkraínu mótmælti hún líka stríðinu og hitti forseta Úkraínu, Volodymyr Zelenskyy.

G. Thunberg og yfir 600 ungmenni kærðu sænsku ríkisstjórnina. Þau sökuðu hana um aðgerðaleysi í loftslagsmálum.

2022 gaf hún út bókina The Climate Book. Í bókinni eru greinar frá yfir 100 sérfræðingum um loftslagsbreytingar. Allur ágóði af bókinni rennur til góðgerðamála.

Í janúar 2023 var G. handtekin í Þýskalandi. Hún mótmælti stækkun kolanámu. Henni var sleppt samdægurs.

Eftir útskrift úr framhaldsskóla

Greta T. útskrifaðist úr framhaldsskóla í júní 2023. Hún hélt upp á daginn með því að fara í sitt síðasta skólaverkfall. Greta sagði:

Barátta mín er rétt að byrja.

G. byrjaði svo í háskóla í Stokkhólmi.

Í júní 2023 var hún ákærð fyrir að óhlýðnast lögreglu í mótmælum í Malmö og dæmd til að borga sekt. Nokkrum klukkustundum síðar tók hún þátt í svipuðum mótmælum og var aftur fjarlægð af lögreglu.

G.T. hætti við að koma fram á bókmenntahátíð í Edinborg. Hún sagðist ekki geta tekið þátt í viðburði sem væri styrktur af fyrirtæki með tengsl við jarðefnaeldsneyti.

Hún var handtekin í London í október sama ár. Mótmælandi olíuiðnaðinum. Málið var fellt niður.

Í apríl 2024 var hún fjarlægð af lögreglu á mótmælum í Haag í Hollandi. Stuttu síðar var Greta ákærð fyrir að loka fyrir sænska þinghúsið. Hún var dæmd til að borga sekt.

Aðgerða-stefna í þágu Palestínu

Í október 2023 birti Greta T. mynd þar sem hún sýndi stuðning við Palestínumenn á Gasasvæðinu en var gagnrýnd fyrir að fordæma ekki árásir Hamas. Daginn eftir sagði G. að hún væri á móti árásum Hamas og kallaði eftir vopnahléi og réttlæti fyrir Palestínumenn.

Í desember 2023 skrifaði hún grein í The Guardian. Þar stóð:

Það er ekkert loftslagsréttlæti án mannréttinda.

Hún sagði að baráttan fyrir loftslagsmálum væri alltaf pólitísk og væri barátta fyrir réttlæti.

G. Thunberg var handtekin í Malmö í maí. Hún var að mótmælti þátttöku Ísraels í Eurovision ásamt handtöku í Kaupmannahöfn og Stokkhólmi fyrir að mótmæla stríðinu á Gaza.

Hjálparflotadeildir til Gasa

Ísrael herti umsátur sitt um Gasasvæðið eftir 7. október. Þeir bönnuðu innflutning á mat, vatni, lyfjum og eldsneyti. Margir hafa reynt að rjúfa umsátrið með bátum til að koma hjálpargögnum til Gasa.

Í júní 2025 fór G. T. með hjálparflota til Gasa. Ísraelski herinn fór um borð í skipið á alþjóðlegu hafsvæði. Skipinu var siglt til hafnar í Ísrael. Henni var vísað úr landi daginn eftir.

Mánuði síðar fór G. Thunberg með öðrum hjálparflota. Ísraelski herinn stöðvaði flotann. 462 aðgerðasinnar voru handteknir, þar á meðal Greta T. Hún sagðist hafa verið pyntuð í fangelsinu. Ísraelsk yfirvöld neituðu því. Henni var vísað úr landi 6. október.

Sniðganga COP29

Greta fór ekki á loftslagsráðstefnuna COP29 í Aserbaídsjan. Hún mótmælti mannréttindabrotum þar. Í staðinn fór G. til Georgíu og Armeníu. Hún tók þátt í mótmælum og studdi baráttu fyrir frelsi og lýðræði.

Vestur-Sahara

Í janúar 2025 heimsótti G. Thunberg flóttamannabúðir í Alsír. Hún studdi rétt Sahrawi-fólksins til sjálfsákvörðunar og hvatti til aukinnar vitundar um málefni þeirra.

Mótmæli á COP30

Í nóvember 2025 lituðu G.T. og aðrir aðgerðasinnar Canal Grande í Feneyjum grænan. Þetta var hluti af loftslagsmótmælum. Hún var sektuð fyrir það.

Afstaða til loftslagsbreytinga

G. T. segir að mannkynið standi frammi fyrir kreppu. Hlýnun jarðar gæti ógnað tilvist okkar. Hún segir að eldri kynslóðir beri ábyrgð á þessu og notar oft myndlíkingar eins og

það kviknaði í húsinu okkar

til að leggja áherslu á málið.

Greta segir að loftslagsbreytingar muni hafa mest áhrif á ungt fólk. Hún segir að framtíð hennar kynslóðar hafi verið seld. G.T.segir líka að fólk í fátækari löndum muni þjást mest.

Hún gagnrýnir leiðtoga heimsins fyrir að gera of lítið og ekki nóg að minnka losun. Það þurfi að hætta losun alveg. Hún segir að stjórnmálamenn eigi að hlusta á vísindamenn.

Hún segir að loforðin í Parísarsamkomulaginu séu ekki nóg. Losun þurfi að minnka verulega strax. Hún segir að Evrópusambandið þurfi að minnka losun sína um 80%, ekki bara 40%.

Viðbrögð almennings og áhrif

Fræðimenn

Í febrúar 2019 skrifuðu 224 fræðimenn undir bréf. Þeir sögðust styðja Gretu Thunberg og skólaverkföllin.

Stjórnmálamenn

Greta hefur hitt marga stjórnmálamenn. Hún segist ekki geta nefnt neinn sem hefur heillað hana. Hún segir að losun hafi ekki minnkað. Þess vegna séu stjórnmálamenn ekki að gera neitt.

G. T. hvetur Evrópuþingmenn til að sýna forystu í loftslagsmálum.

Margir stjórnmálamenn hafa stutt G.T. Aðrir hafa gagnrýnt hana og segja að hún einfaldi málin of mikið. Donald Trump, fyrrverandi forseti Bandaríkjanna, hefur oft gert grín að henni. Hún hefur svarað honum með því að breyta ævisögu sinni á Twitter til að passa við lýsingar hans.

Fjölmiðlar

Margir hafa gagnrýnt Thunberg. Sumir hafa gert grín að einhverfu hennar. Aðrir hafa ráðist á hana persónulega. Hún hefur sagt að það sé fyndið þegar fólk ræðst á hana persónulega. Það þýðir að það hefur engin rök.

„Gretu-áhrifin“

Áhrif Gretu Thunberg eru oft kölluð

Gretu-áhrifin.

Hún hefur aukið vitund um loftslagsbreytingar um allan heim, sérstaklega meðal ungs fólks.

Margir stjórnmálamenn hafa viðurkennt að þeir þurfi að gera meira. Michael Gove, umhverfisráðherra Bretlands, sagði:

Þú hefur vakið okkur. Takk fyrir.

Áhyggjur af umhverfinu hafa aukist mikið. Sala á barnabókum um loftslagsmál hefur tvöfaldast. Þetta er talið vera vegna „Gretu-áhrifanna“.

Flugskömm

Greta T. hefur hvatt fólk til að fljúga minna. Þetta er kallað flugskömm. Fólk finnur fyrir pressu um að ferðast með lest í stað flugvélar. Í Svíþjóð hefur innanlandsflug minnkað og lestarnotkun aukist.

X-Site-límmiðinn

Kanadískt fyrirtæki dreifði límmiða. Á límmiðanum var mynd af manni sem nauðgaði stúlku sem líktist G. T. svaraði á Twitter:

Þau eru að verða æ örvæntingarfyllri. Þetta sýnir að við erum að vinna. Fyrirtækið baðst síðar afsökunar.

Í dægurmenningu og listum

G. hefur verið sýnd í mörgum listaverkum. Bækur hafa verið skrifaðar um hana. Veggmyndir af henni hafa verið málaðar um allan heim. Hún hefur verið á forsíðum margra tímarita, eins og Time og Vogue.

Ræður hennar hafa verið notaðar í tónlist. Hljómsveitin The 1975 notaði ræðu hennar í lagi. Ágóðinn rann til umhverfissamtaka.

Heimildarmyndin I Am Greta var frumsýnd árið 2020. Hún fylgir G.T. frá fyrstu dögum skólaverkfallsins.

Heiðursviðurkenningar og verðlaun

G. Thunberg hefur fengið mörg verðlaun. Hún hefur neitað að taka við sumum verðlaunum ef það krefst þess að hún fljúgi.

• Ein af 25 áhrifamestu unglingum ársins 2018 hjá Time.
• Tilnefnd til friðarverðlauna Nóbels mörgum sinnum.
• Sænska kona ársins 2019.
• Ein af 100 áhrifamestu einstaklingum heims árið 2019 hjá Time.
• Samviskusendiherraverðlaun Amnesty International.
• Umhverfisverðlaun Norðurlandaráðs (hún neitaði að taka við þeim).
• Manneskja ársins hjá Time 2019.
• Ein af 100 valdamestu konum heims hjá Forbes 2019.

Tegundir nefndar í höfuðið á Thunberg

Nokkrar nýjar dýrategundir hafa verið nefndar eftir Gretu. Þar á meðal eru:

• Bjöllutegund frá Keníu.
• Landsnigill frá Borneó.
• Veiðikönguló frá Afríku.
• Ferskvatnssnigill frá Nýja-Sjálandi.
• Froskategund frá Panama.

Verk

Greta T. hefur skrifað nokkrar bækur og haldið margar ræður.

• Hjartans mál (2018), með fjölskyldu sinni.
• Enginn er of lítill til að skipta máli (2019). Safn af ræðum hennar.
• Húsið okkar brennur (2021), með fjölskyldu sinni.
• Loftslagsbókin (2022).

---

Heimild: Wikipedia

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)