Helmingur allrar koltvísýringslosunar í heiminum kemur frá aðeins 32 fyrirtækjum
Segir rannsókn á jarðefnaeldsneytisfyrirtækjum
Gagnrýnendur saka leiðandi fyrirtæki um að skemma fyrir aðgerðum í loftslagsmálum en segja að gögn séu í auknum mæli notuð til að draga þau til ábyrgðar
Aðeins 32 jarðefnaeldsneytisfyrirtæki báru ábyrgð á helmingi allrar losunar koltvísýrings á heimsvísu sem ýtir undir loftslagsvána árið 2024, en þau voru 36 árið áður, samkvæmt nýrri skýrslu.
Saudi Aramco var stærsti mengunarvaldurinn í ríkiseigu og ExxonMobil var stærsti mengunarvaldurinn í eigu fjárfesta.
Gagnrýnendur sökuðu stærstu jarðefnaeldsneytisfyrirtækin um að
skemma fyrir aðgerðum í loftslagsmálum
og
vera röngu megin í sögunni
en sögðu að losunargögnin væru í auknum mæli notuð til að draga fyrirtækin til ábyrgðar.
Jarðefnaeldsneytisframleiðendur í ríkiseigu voru 17 af 20 stærstu losendum samkvæmt Carbon Majors-skýrslunni, sem höfundar sögðu að undirstrikaði pólitískar hindranir í baráttunni gegn hlýnun jarðar.
Öll 17 fyrirtækin eru undir stjórn landa sem voru andvíg tillögu um að hætta notkun jarðefnaeldsneytis á Cop30-loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna í desember, þar á meðal Sádi-Arabía, Rússland, Kína, Íran, Sameinuðu arabísku furstadæmin og Indland.
Meira en 80 önnur ríki höfðu stutt áætlunina um að hætta notkuninni.
Saudi Aramco bar ábyrgð á 1,7 milljörðum tonna af CO2, að stórum hluta vegna útfluttrar olíu.
Ef það væri land væri Aramco fimmti stærsti kolefnismengunarvaldur heims, rétt á eftir Rússlandi.
Framleiðsla ExxonMobil á jarðefnaeldsneyti leiddi til 610 milljóna tonna af CO2 – það væri níundi stærsti mengunarvaldurinn, á undan Suður-Kóreu.
Frá því að lítilsháttar lækkun varð í Covid-faraldrinum hefur áframhaldandi brennsla jarðefnaeldsneytis leitt til þess að kolefnislosun hefur haldið áfram að aukast árlega og slegið met á hverju ári.
Losun þyrfti að minnka um 45% fyrir árið 2030 til að ná 1,5°C markmiði Parísarsamkomulagsins, markmiði sem nú er talið ómögulegt að ná.
En að takmarka hversu mikið farið er fram úr markmiðinu er mikilvægt, segja sérfræðingar, þar sem hvert brot úr gráðu í hlýnun eykur áhrif loftslagsbreytinga á samfélög.
Emmett Connaire hjá hugveitunni InfluenceMap, sem stýrði skýrslugerðinni, sagði:
Á hverju ári verður losun á heimsvísu sífellt meira á hendi minnkandi hóps stórra framleiðenda, á meðan heildarframleiðslan heldur áfram að aukast.
Nýlegir samrunar í olíugeiranum eru meðal annars kaup ExxonMobil á Pioneer Natural Resources og kaup Chevron á Hess.
Tzeporah Berman hjá átakinu um bann við útbreiðslu jarðefnaeldsneytis (Fossil Fuel Non-Proliferation Treaty Initiative) sagði:
Þessi nýjasta greining staðfestir grimmilegan veruleika: öflugur, samþjappaður hópur jarðefnaeldsneytisfyrirtækja er ekki aðeins ráðandi í losun á heimsvísu heldur er hann einnig virkur í að skemma fyrir loftslagsaðgerðum og veikja metnað stjórnvalda.
Átakið miðar að því að koma á alþjóðlegu samstarfi sem stöðvar útþenslu jarðefnaeldsneytis og hefur í för með sér réttlát umskipti frá kolum, olíu og gasi.
Berman sagði að fundur í Kólumbíu í apríl með þeim 80 löndum sem styðja útfösun jarðefnaeldsneytis væri mikilvægt skref í átt að því að tryggja sjálfbæra framtíð.
Christiana Figueres, fyrrverandi yfirmaður loftslagsmála hjá Sameinuðu þjóðunum, sagði:
Nýjustu gögnin frá Carbon Majors sýna enn og aftur að stóru losunarvaldarnir eru á rangri hlið sögunnar.
Þótt fjárfesting í hreinni orku og rafvæðingu sé nú þegar næstum tvöfalt meiri en í jarðefnaeldsneyti á heimsvísu, halda stóru kolefnisfyrirtækin fast í úreltar, mengandi vörur.
En gögnin eru verkfæri fyrir vaxandi meirihluta sem er að sameinast um að berjast fyrir vísindalega studdum lausnum og ábyrgð.
Gagnagrunnurinn Carbon Majors var grundvöllur nýlegrar greiningar sem tengdi kolefnislosun frá stærstu jarðefnaeldsneytisfyrirtækjum heims beint við tugi banvænna hitabylgja sem annars hefðu verið nánast óhugsandi.
Gögnin gerðu einnig aðra rannsókn kleift sem rakti milljarða dollara í efnahagslegu tapi vegna mikils hita til einstakra jarðefnaeldsneytisfyrirtækja.
Gagnagrunnurinn hefur einnig lagt fram sönnunargögn í dómsmálum, svo sem Lliuya gegn RWE, sem er tímamótamál í loftslagsmálaferlum í Þýskalandi, og í lögum um loftslagssjóði í New York og Vermont sem krefjast þess að stór jarðefnaeldsneytisfyrirtæki greiði fyrir verkefni til að vernda borgara gegn loftslagsáhrifum eins og flóðum og miklum hita.
Rebecca Brown, yfirmaður Center for International Environmental Law, sagði:
Sönnunargögnunum heldur áfram að fjölga.
Alþjóðadómstóllinn og dómstólar um allan heim eru í auknum mæli að tengja saman jarðefnaeldsneytisframleiðslu og loftslagseyðileggingu og gera ljóst að stórir mengunarvaldar verða að hætta notkun jarðefnaeldsneytis og borga fyrir sig.
Og þegar staðreyndirnar eru augljósar og lögin skýr, verður ábyrgð að fylgja í kjölfarið.
Saudi Aramco neitaði að tjá sig og ExxonMobil svaraði ekki beiðni um umsögn.
Heimild: www.theguardian.com
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)