Alþjóðadómstólnum verður að hlýða að ályktun Sameinuðu þjóðanna
Flest lönd eru sammála ályktun um að vernda fólk og náttúru fyrir loftslagsbreytingum
Sameinuðu þjóðirnar samþykktu nýja reglu um loftslagsbreytingar sem Alþjóðadómstóllinn. Reglan segir að öll lönd verði að gera allt sem þau geta til að stöðva loftslagsbreytingar. Örfá lönd eða 8 voru á móti þessari reglu.
92. grein: Alþjóðadómstóllinn skal vera aðaldómsvald Sameinuðu þjóðanna. Hann skal starfa samkvæmt meðfylgjandi samþykkt, sem byggð er á samþykkt fasta Alþjóðadómstólsins og er óaðskiljanlegur hluti af sáttmála þessum.
Þessi ríki eru venjulega óvinir. En þau voru sammála um þetta mál.
Sameinuðu þjóðirnar – NN
- júlí 2025 Loftslag og umhverfi
Alþjóðadómstóllinn (ICJ) í Haag í Hollandi gaf á miðvikudag út ráðgefandi álit sitt um skyldur ríkja varðandi loftslagsbreytingar, sem forseti dómstólsins, Iwasawa Yuji dómari, las upp.
Helsta dómsmálaskrifstofa Sameinuðu þjóðanna úrskurðaði að ríkjum beri skylda til að vernda umhverfið gegn losun gróðurhúsalofttegunda og sýna viðeigandi aðgát og samvinnu til að uppfylla þessa skyldu.
Þetta felur í sér skylduna samkvæmt Parísarsamkomulaginu um loftslagsbreytingar að takmarka hlýnun jarðar við 1,5°C yfir meðalhita fyrir iðnbyltingu.
Dómstóllinn úrskurðaði enn fremur að ef ríki brjóta gegn þessum skyldum beri þau lagalega ábyrgð og gæti verið gert að hætta hinu ranga háttalagi, veita tryggingu fyrir því að það endurtaki sig ekki og veita fullar bætur eftir atvikum.
„Sigur fyrir plánetuna okkar“
Aðalritari Sameinuðu þjóðanna, António Guterres, sendi frá sér myndbandsskilaboð þar sem hann fagnaði hinni sögulegu ákvörðun, sem tekin var degi eftir að hann flutti sérstakt ávarp til aðildarríkja um óstöðvandi alþjóðlega þróun í átt að endurnýjanlegri orku.
Þetta er sigur fyrir plánetuna okkar, fyrir loftslagsréttlæti og fyrir mátt ungs fólks til að hafa áhrif,
sagði hann.
Rökstuðningur dómstólsins
Dómstóllinn notaði skuldbindingar aðildarríkjanna gagnvart bæði umhverfis- og mannréttindasáttmálum til að réttlæta þessa ákvörðun.
Í fyrsta lagi eru aðildarríkin aðilar að ýmsum umhverfissáttmálum, þar á meðal sáttmálum um ósonlagið, samningnum um líffræðilega fjölbreytni, Kýótó-bókuninni, Parísarsamkomulaginu og mörgum fleiri, sem skuldbinda þau til að vernda umhverfið fyrir fólk um allan heim og fyrir komandi kynslóðir.
En einnig vegna þess að
hreint, heilbrigt og sjálfbært umhverfi er forsenda þess að njóta margra mannréttinda,
þar sem aðildarríkin eru aðilar að fjölmörgum mannréttindasáttmálum, þar á meðal Mannréttindayfirlýsingu Sameinuðu þjóðanna, er þeim skylt að tryggja að slík réttindi séu í heiðri höfð með því að takast á við loftslagsbreytingar.
Bakgrunnur málsins
Í september 2021 tilkynnti eyríkið Vanúatú í Kyrrahafi að það myndi leita eftir ráðgefandi áliti frá dómstólnum um loftslagsbreytingar.
Frumkvæðið var innblásið af ungliðahreyfingunni Pacific Island Students Fighting Climate Change, sem lagði áherslu á nauðsyn þess að bregðast við loftslagsbreytingum, sérstaklega í litlum eyríkjum.
Eftir að landið hafði beitt sér fyrir því að önnur aðildarríki
Sameinuðu þjóðanna styddu þetta frumkvæði á allsherjarþinginu, samþykkti það þann 29. mars 2023 ályktun þar sem óskað var eftir ráðgefandi áliti frá Alþjóðadómstólnum um tvær spurningar:
(1) Hverjar eru skyldur ríkja samkvæmt alþjóðalögum til að tryggja vernd umhverfisins? og
(2) Hverjar eru lagalegar afleiðingar fyrir ríki samkvæmt þessum skyldum þegar þau valda umhverfisspjöllum?
Sáttmáli Sameinuðu þjóðanna heimilar allsherjarþinginu eða öryggisráðinu að óska eftir ráðgefandi áliti frá Alþjóðadómstólnum.
Jafnvel þótt ráðgefandi álit séu ekki bindandi hafa þau verulegt lagalegt og siðferðislegt vægi og hjálpa til við að skýra og þróa alþjóðalög með því að skilgreina lagalegar skyldur ríkja.
Þetta er stærsta mál sem Alþjóðadómstóllinn hefur nokkru sinni tekið fyrir, sem sést af fjölda skriflegra greinargerða (91) og ríkja sem tóku þátt í munnlegum málflutningi (97).
„Alheimsdómstóllinn“
Alþjóðadómstóllinn, óformlega þekktur sem
alheimsdómstóllinn,
leysir úr lagalegum deilum milli aðildarríkja Sameinuðu þjóðanna og gefur ráðgefandi álit um lagaleg álitaefni sem stofnanir og sérstofnanir Sameinuðu þjóðanna hafa vísað til hans.
Hann er ein af sex meginstofnunum Sameinuðu þjóðanna ásamt allsherjarþinginu, öryggisráðinu, efnahags- og félagsmálaráðinu (ECOSOC), gæsluverndarráðinu og skrifstofunni og er sú eina sem ekki er með aðsetur í New York.
Orðrétt af vef Sameinuðu þjóðanna
Æðsti dómstóll Sameinuðu þjóðanna hefur úrskurðað að ríki verði að bregðast við loftslagsbreytingum samkvæmt alþjóðalögum, þar á meðal með því að draga úr losun og takmarka hlýnun.
Málið, sem var rekið af Vanúatú og ungu fólki frá Kyrrahafseyjum, er stórsigur fyrir loftslagsréttlæti, sagði António Guterres, aðalritari SÞ.
Háskóli Kólombíu (Columbia University)
Hér sannast hið fornkveðna að lítil þúfa veltir þungu hlassi. Lítil ríki geta líka haft áhrif.
Heimild: Vefur Sameinuðu þjóðanna
Skráning: Friðrik Kjartansson
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og Erlendur (Málstaður)
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)