Dómsdagsjökull sem sjávarstraumar eru að grafa undan með straum-„stormum“

Þetta gæti gert það að verkum að sjórinn hækkar mikið

Skrifað af Laura Paddison 10. desember 2025.

Svokallaður

dómsdagsjökull

á Suðurskautslandinu – sem hlaut viðurnefnið vegna mikillar hættu á hruni og ógnar við sjávarborð heimsins – gæti hopað hratt á næstu árum, að sögn vísindamanna, sem eykur áhyggjur af gríðarlegri hækkun sjávarborðs sem myndi fylgja hugsanlegu hruni hans.

Thwaites-jökull, sem getur hækkað sjávarborð um nokkra metra, er að eyðast neðan frá eftir því sem jörðin hlýnar.

Í rannsókn sem birt var á mánudag í tímaritinu Nature Geoscience kortlögðu vísindamenn sögulegt hop jökulsins í von um að læra af fortíðinni hvað jökullinn muni líklega gera í framtíðinni.

Þessi snögga sundrun gæti hafa átt sér stað

allt niður á miðja 20. öld,

sagði Alastair Graham, aðalhöfundur rannsóknarinnar og hafsbotnsjarðeðlisfræðingur við Háskólann í Suður-Flórída, í fréttatilkynningu.

Þetta bendir til þess að Thwaites-jökull geti hopað hratt í náinni framtíð, þegar hann hopar fram hjá hafsbotnshrygg sem hjálpar til við að halda honum í skefjum.

Thwaites hangir í raun á bláþræði í dag og við ættum að búast við miklum breytingum á stuttum tíma í framtíðinni – jafnvel frá einu ári til annars – þegar jökullinn hopar fram hjá grunnum hrygg í botni sínum,

sagði Robert Larter, hafsbotnsjarðeðlisfræðingur og einn af meðhöfundum rannsóknarinnar frá British Antarctic Survey, í tilkynningunni.

Bandaríska Suðurskautslandsáætlunin, rannsóknarskipið Nathaniel B. Palmer, að störfum nálægt austuríshellu Thwaites-jökuls árið 2019.

Thwaites-jökull, sem er á Vestur-Suðurskautslandinu, er einn breiðasti jökull jarðar og er stærri en Flórída-fylki.

Hann er aðeins brot af Vestur-Suðurskautslands-ísskjöldinum, sem geymir nægan ís til að hækka sjávarborð um allt að 5 metra, samkvæmt NASA.

Eftir því sem loftslagsváin hefur aukist hefur þetta svæði verið undir nánu eftirliti vegna hraðrar bráðnunar og getu þess til að valda víðtækri eyðileggingu á strandsvæðum.

Thwaites-jökull sjálfur hefur valdið vísindamönnum áhyggjum í áratugi.

Strax 1973 veltu vísindamenn fyrir sér hvort hann væri í mikilli hættu á að hrynja.

Tæpum áratug síðar komust þeir að því að – þar sem jökullinn er grundvallaður á hafsbotni, frekar en á þurru landi – gætu hlýir hafstraumar brætt jökulinn neðan frá og valdið óstöðugleika.

Það var vegna þeirra rannsókna sem vísindamenn fóru að kalla svæðið í kringum Thwaites

veika undir bumbu Vestur-Suðurskautslands-ís-skjaldarins.

Á 21. öldinni hófu vísindamenn að skrásetja hratt hop Thwaites-jökuls í röð uggvænlegra rannsókna.

Árið 2001 sýndu gervihnattagögn að grunnlínan hopaði um 1 kílómetra á ári.

Árið 2020 fundu vísindamenn sannanir fyrir því að hlýr sjór streymdi sannarlega undir botn jökulsins og bræddi hann neðan frá.

Af gervihnattagögnum sjáum við þessar stóru sprungur breiðast út yfir yfirborð íshellunnar, sem í raun veikir efni íssins; svolítið eins og sprunga í framrúðu,

sagði Peter Davis, haffræðingur hjá British Antarctic Survey, við CNN árið 2021.

Hún breiðist hægt út yfir íshelluna og að lokum mun hún brotna í marga mismunandi hluta.

Niðurstöður mánudagsins, sem benda til þess að Thwaites-jökull geti hopað mun hraðar en nýlega var talið, voru skráðar í 20 klukkustunda leiðangri við erfiðar aðstæður þar sem kortlagt var neðansjávarsvæði á stærð við Houston, samkvæmt fréttatilkynningu.

Sjáðu viðvörun Bill Nye um „dómsdagsjökulinn“ (2021)

Graham sagði að þessi rannsókn

væri sannarlega einstakur leiðangur,

en að teymið vonist til að snúa aftur fljótlega til að safna sýnum af hafsbotninum svo þeir geti ákvarðað hvenær fyrri hröðu hopin áttu sér stað.

Það gæti hjálpað vísindamönnum að spá fyrir um framtíðarbreytingar á

dómsdagsjöklinum,

sem vísindamenn höfðu áður gert ráð fyrir að yrðu hægar – eitthvað sem Graham sagði að þessi rannsókn hrekur.

Bara smá hnykkur á Thwaites gæti leitt til mikilla viðbragða,

sagði Graham.

---

Heimild: CNN og YouTube

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)