Fataofkaupin að kaffæra Svíþjóð. Video
Svíþjóð drukknar í skynditískurusli
Uppruni: Agence France-Presse (AFP) Og Rúv fréttir 11 april 2025
Útgefið á You Tube 29 maí 2020. Fólk í Evrópu hendir 2 milljónum tonna af fötum og efnum á hverju ári. Á hverri sekúndu er hent fötum sem fylla einn ruslabíl. Mörg okkar gefa föt sem við notum ekki lengur. Við setjum fötin í fatagáma eða gefum þau á nytjamarkaði. En hvað verður svo um fötin?
Mikið af fötunum sem við gefum er selt til annarra landa. Þau eru oftast seld til landa í Afríku. Þar eru fötin seld aftur á mörkuðum.
Kvikmyndin Textile Mountain fjallar um þetta. Hún sýnir hvað gerist við fötin sem við viljum ekki lengur. Myndin fylgir fötunum frá Evrópu til Afríku. Hún sýnir hvernig fötin enda oft á ruslahaugum og í ám.
Þetta er slæmt fyrir fólk og umhverfið í þessum löndum. Myndin er 20 mínútur að lengd. Hún var tekin upp í Kenía, Írlandi og Belgíu.
Myndin vill að við hugsum um fötin okkar. Hvernig eru þau búin til? Hvernig notum við þau? Hvernig endurnýtum við þau? Fötin sem við hendum eiga ekki að vera vandamál fyrir önnur lönd.
Endurvinnslustöðvar í Svíþjóð eru fullar af fötum. Það er vegna þess að Evrópusambandið bannaði að henda fötum á þessu ári. Það koma mikið af fötum í endurvinnslu á hverjum degi.
Þetta hefur verið brjálað, þetta er gríðarleg aukning,
sagði Brian Kelly, framkvæmdastjóri góðgerðarverslunarinnar Artikel í Stokkhólmi, þar sem raðir af ruslaílátum voru yfirfullar af fatnaði.
Lönd í Evrópusambandinu verða að flokka föt og annan textíl til endurvinnslu. Þetta byrjar á þessu ári. Fólk flokkar nú þegar gler, pappír og matarleifar. Nú á líka að flokka textíl.
Karin Sundin vinnur hjá fyrirtæki í Stokkhólmi. Fyrirtækið heitir Stockholm Vatten och Avfall. Það sér um rusl og endurvinnslu. Karin er sérfræðingur í fötum og efnum sem er hent.
Karin segir:
Við söfnuðum miklu meiri textíl í janúar og febrúar á þessu ári. Það var 60 prósentum meira en á sama tíma í fyrra.
Hvað er gert við fötin og efnin?
- 60 til 70 prósent eru notuð aftur.
- 20 til 30 prósent eru endurunnin. Það þýðir að þau eru notuð í eitthvað nýtt, til dæmis í einangrun eða bólstrun í húsgögn
- Sérfræðingar segja að þetta sé mikil breyting til batnaðar. Áður voru föt sem var hent alltaf brennd.
Sérfræðingar segja að þetta sé mikil breyting til batnaðar. Áður voru föt sem var hent alltaf brennd.
Svíþjóð vantar búnað til að flokka föt. Þess vegna eru notuð föt oftast send til annarra landa. Fötin eru aðallega send til Litáen þar sem þau eru flokkuð. Sum föt eru notuð aftur. Önnur föt eru brennd til að búa til orku.
Svíar henda miklu af fötum og efnum á hverju ári. Samtals henda Svíar 90 þúsund tonnum af fötum og efnum. Það eru um 10 kíló á mann segja sænsk náttúruverndarsamtök.
Yvonne Augustsson er ráðgjafi hjá sænsku umhverfisverndarstofnuninni.
Yvonne segir:
Það þarf mikið til að búa til einn stuttermabol. Bolurinn vegur 135 grömm. Til að búa til bolinn þarf:
2.500 lítra af vatni
1 kíló af efnum
Yvonne Augustsson er ráðgjafi hjá sænsku umhverfisverndarstofnuninni.
Hún segir:
Það þarf mikið til að búa til einn stuttermabol. Bolurinn vegur 135 grömm. Samt þarf 2.500 lítra af vatni og 1 kíló af efnum til að búa hann til. Í Svíþjóð er fatnaður notaður að meðaltali 30 sinnum.
Sveitarfélög í Svíþjóð sjá um að flokka föt og annan textíl. Þau eiga í vandræðum. Það er vegna þess að það kemur svo mikið af fötum eftir að ný lög tóku gildi.
Stórar fataverslanir eins og H&M og Zara búa til mikið af fötum. Þetta er kallað skynditíska. Þessi föt verða oft að rusli. Fyrirtækin eiga að hjálpa til við að losna við þetta rusl. Nú er verið að ræða í Evrópu um hvaða ábyrgð þessi fyrirtæki eiga að bera.
Augustsson segir:
Hugmyndin er að hvetja búðir til að búa til föt sem endast lengi. Búðir sem selja ódýr föt eru kallaðar skynditískuverslanir. Sænska fyrirtækið H&M er ánægt með þessa hugmynd.
Beatrice Rindevall er yfirmaður náttúruverndarsamtaka í Svíþjóð. Samtökin halda oft fataskiptamarkaði.
Beatrice segir:
Fólk á ekki að kaupa meira en 5 ný föt á ári.
Eva Vollmer er sjálfboðaliði. Eva segir:
Fólk getur komið með föt til okkar. Fötin verða að vera í góðu lagi. Þetta eru föt sem fólk notar ekki lengur. Fólk getur svo fengið önnur föt í staðinn.
Breytt viðhorf
Markmiðið er að fara betur með föt og efni. Það er gert með því að flokka föt og efni. Svo er hægt að nota þau aftur. Ef fötin eru ekki of mikið skemmd er hægt að endurvinna þau.
Sænska umhverfisverndarstofnunin segir þetta. Um 7 til 10 prósent eru brennd til að búa til orku.
Mikið magn
Sundin útskýrir málið. Hún segir:
Við erum ekki með stórar verksmiðjur sem flokka allt. Þannig verksmiðjur eru til dæmis í Austur-Evrópu. Ástæðan er sú að það kostar mikla peninga og mikla vinnu. Sundin sagði þetta þegar hún sýndi endurvinnslustöðina Ostberga. Stöðin er í suðurhluta Stokkhólms.
Hver einstaklingur í Evrópusambandinu kaupir að meðaltali 19 kíló af fötum á ári. Þetta sýna tölur frá 2022. Árið 2019 keypti hver einstaklingur 17 kíló af fötum. Þetta er því aukning. Þessar upplýsingar koma frá Umhverfisstofnun Evrópu. Fataiðnaðurinn mengar líka umhverfið.
Það þýðir losun gróðurhúsalofttegunda upp á um tvö til fimm kíló,
sagði Eva Vollmer.
Hún sagði líka:
Vilt þú tvöfalda þetta í 60 sinnum? Það virðist sanngjarnt. Þá minnkar þú áhrifin á loftslagið um helming.
Í strjálbýlu norðrinu halda sumir bæir, eins og Kiruna, áfram að brenna vefnaðarvöru vegna þess að enginn getur tekið við henni.
Löndin í Evrópusambandinu gerðu nýtt samkomulag í febrúar. Samkomulagið er ekki alveg tilbúið.
Samkvæmt samkomulaginu eiga stór fatafyrirtæki að bera ábyrgð á fötunum sem þau selja. Þau eiga að borga fyrir að safna saman fötum, flokka þau og endurnýta þau.
Fólk þarf líka að hugsa öðruvísi.
Það var sól og vor í bænum Linköping. Þar var haldinn fataskiptamarkaður í háskólanum. Á markaðnum gat fólk skipt á fötum. Þar var til dæmis bleikur jakki með fjöðrum. Það voru líka gamlar gallabuxur, töskur og röndóttir stuttermabolir.
Við viljum búa til lausn. Þess vegna fær fólk raunverulegt val.
Heimild: Upphaflega AFP.
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur malfridur.is (Málstaður)