Vísindamenn fundu kaldan blett í Atlantshafi sem tengst stöðvun á Golfstraumnum

Kaldur blettur í Norður-Atlantshafi.

Eftir William Hunter, yfirfréttaritara vísinda og tækni Daily Mail. Birt: 12. júní 2026

Vísindamenn fundu kaldan blett í Norður-Atlantshafi. Þeir halda að mikilvægur hafstraumur sé að hætta að virka.

Höfin í heiminum eru að hlýna. Það er vegna veðurfyrirbærisins El Niño. En einn blettur í hafinu er samt kaldur. Þessi blettur er suðaustur af Grænlandi.

Vísindamenn hafa lengi reynt að skilja þetta. Af hverju er þessi blettur kaldur á meðan allt annað er að hitna?

Vísindamenn segja að hafstraumar í Atlantshafi séu að breytast

Hópur vísindamanna segir að AMOC, mikilvæg hringrás í Atlantshafi, sé að hægja á sér.

AMOC er stórt kerfi af hafstraumum. Hafstraumarnir flytja heitan sjó frá heitum löndum til Evrópu. Golfstraumurinn er lítill hluti af þessu kerfi.

Nýjar upplýsingar sýna að loftslagsbreytingar af mannavöldum gætu verið að skemma þetta kerfi. Kerfið gæti alveg hrunið.

Hvað gerist ef AMOC hrynur? Þá gæti orðið ný ísöld í norðurhluta Evrópu. Það gæti líka orðið hungursneyð. Það er vegna þess að mikilvægar rigningar í Afríku og Asíu myndu breytast.

Stefan Rahmstorf er prófessor við Potsdam-háskóla. Hann er aðalhöfundur rannsóknarinnar. Stefan segir:

Sumir halda að breytingarnar séu vegna andrúmsloftsins. En gögnin sýna að breytingarnar eru vegna hafsins.

AMOC gegnir lykilhlutverki í að halda núverandi loftslagi jarðar stöðugu með því að flytja hita, næringarefni og kolefni um heiminn.

Vélin

sem knýr þetta alþjóðlega færiband er kaldur, saltur sjór sem myndast í Norður-Atlantshafi í kringum Grænland.

Þegar þessi þétti sjór sekkur í átt að hafsbotninum er hlýr sjór frá hitabeltinu dreginn norður á bóginn og hringrásin heldur straumnum á hreyfingu.

Vísindamenn hafa hins vegar áhyggjur af því að ferskvatn frá bráðnandi jöklum Grænlands sé að trufla þetta ferli með því að þynna sjóinn og gera hann minna þéttan.

Rannsóknir hafa sýnt að AMOC hefur þegar hægt á sér um 15 prósent frá miðri 20. öld vegna loftslagsbreytinga og gæti hrunið algjörlega í framtíðinni.

AMOC er hafstraumur. Ef AMOC verður hægari berst minni hlýr sjór til Norður-Atlantshafsins. Vísindamenn halda að þetta gæti útskýrt kalda blettinn.

Beinar athuganir okkar á AMOC ná hins vegar aðeins um 20 ár aftur í tímann, sem gerir það að verkum að erfitt er að draga sterka ályktun um tengsl.

Aðrir vísindamenn eru ekki sammála. Þeir segja að kaldi bletturinn sé til vegna þess að vindurinn hefur breyst.

Hvað veldur kalda blettinum í Norður-Atlantshafi?

2022 komu vísindamenn með yfirlýsingu. Sögðu þeir að norðurslóðir hitnuðu hratt. Þess vegna færðust vindaferðabrautir hátt uppi í loftinu. Vindarnir fóru yfir svæði sem heitir kaldi bletturinn. Þetta olli sterkum vestanvindum. Vindarnir tóku meiri hita úr sjónum.

Nú segir hópur vísindamanna frá nýjum upplýsingum. Prófessor Rahmstorf stjórnar hópnum sem segir að kalda svæðið tengist veikari hafstraumum sem heita AMOC.

Vísindamennirnir notuðu alvöru mælingar en ekki tölvuhermi.

• gervihnöttum
• baujum í sjónum
• skipum

Þeir komust að því að hitinn hefur minnkað á yfirborði sjávar. Þetta hefur gerst á svæði kalda blettsins síðan 1995. Það þýðir að vindurinn tekur ekki meiri hita burt.

Þeir sáu líka að kaldi bletturinn er ekki bara að kólna á yfirborðinu. Hann er líka að kólna á 1.000 metra dýpi.

Vísindamennirnir segja að þetta sýni eitt: Kaldi bletturinn stafar af breytingum á hafstraumum. Hann stafar ekki af vindi.

Þetta er mjög mikilvægt. Af hverju? Því þá er kaldi bletturinn viðvörun. Hann varar við því að hafstraumarnir AMOC séu að veikjast.

Vísindamenn skrifuðu grein í vísindablaðið Geophysical Research Letters og í henni stendur:

Rannsókn okkar sýnir að kaldi bletturinn er merki um að AMOC sé að veikjast.

Kaldi bletturinn gæti einnig ógnað

undirheimskautshringstraumnum,

sem umlykur Norður-Atlantshafið, gríðarlega stór

Þessi straumur hjálpar AMOC

Straumurinn flytur saltan sjó upp á yfirborðið. Þar kólnar sjórinn og sekkur. Þetta heldur AMOC gangandi.

Hvað gerist ef hringstraumurinn við heimskautin stoppar? Þá kólnar í Bretlandi og Norður-Evrópu. Það gerist jafnvel hraðar en ef AMOC myndi stoppa alveg.

Breska þingið gaf út skýrslu. Í skýrslunni stendur að það gæti kólnað um 2 til 3 gráður í Norður-Atlantshafi. Það væri slæmt fyrir landbúnað í Bretlandi.

Prófessor Rahmstorf segir:

Ef hringstraumurinn stoppar gæti það haft slæm áhrif á veðrið í Vestur-Evrópu. Það gæti gerst fljótlega, kannski eftir árið 2040.

---

Heimild: William Hunter og Daily Mail

Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)

Skráning: Friðrik Kjartansson

Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)