Ísland telur AMOC ógn við þjóðaröryggi vegna hugsanlegs hruns
12 febrúar: Nýtt myndband um hugsanlegt hrun AMOC!
November 28, 2025
Ísland hefur flokkað hugsanlegt hrun veltuhringrásar Atlantshafsins (AMOC) sem þjóðaröryggis- og tilvistarógn.
Þetta er í fyrsta sinn sem loftslagstengd ógn hefur formlega verið tekin fyrir í þjóðaröryggisráði Íslands.
Ákvörðunin gerir kleift að samræma viðbragðsáætlanir fyrir verstu mögulegu sviðsmyndir, en vísindamenn vara við því að AMOC gæti veikst eða hrunið á næstu tveimur áratugum.
AMOC er stórt hringrásarkerfi í hafinu sem flytur hlýjan sjó frá hitabeltinu til norðurslóða og gegnir lykilhlutverki við að stjórna loftslagi í Evrópu.
Ef það hægir á sér eða hrynur vegna mikils innstreymis ferskvatns frá Grænlandi gæti það leitt til skyndilegrar lækkunar hitastigs, harðra vetra og meiriháttar veðurraskana víðs vegar um Norður-Evrópu og víðar.
Helstu atriði
- Ísland skilgreinir hrun AMOC sem þjóðaröryggis- og tilvistarógn og hefur hafið samræmda skipulagningu stjórnvalda.
- Mat á fæðu- og orkuöryggi, innviðum, samgöngum og neyðarviðbúnaði stendur yfir.
- Norræna ráðherranefndin hélt „Norrænu veltipunktavikuna“ þar sem 60 sérfræðingar komu saman til að meta svæðisbundna áhættu.
- Írland, Noregur og Bretland auka fjárfestingar í rannsóknum og upplýsingagjöf til þjóðarinnar; Bretland hefur varið 81 milljón punda til rannsókna sem tengjast AMOC.
- Vísindamenn vara við því að hrun AMOC gæti orðið á næstu 10–20 árum.
Samhengi við loftslagsbreytingar og tengsl við breytingar á heimskautasvæðum
Hlýnun af mannavöldum flýtir fyrir bráðnun íss á Grænlandi og norðurslóðum. Þegar mikið magn ferskvatns streymir út í Norður-Atlantshaf veikist hringrás hafsins sem raskar stöðugleika veðurkerfa á heimsvísu.
Samhliða hraðri hlýnun á Suðurskautslandinu ógnar hafís og meginlandsís sem eykur líkurnar á keðjuverkandi veltipunktum.
Áhrif á heimsvísu
- Norður-Evrópa: Harðir vetur, stormar, efnahagslegar raskanir og hrun í landbúnaðarframleiðslu.
- Suðurhvel jarðar: Raskanir á monsún- og úrkomumynstri sem ógna uppskeru og vatnsbirgðum í Afríku, Indlandi og Suður-Ameríku.
- Loftslag á heimsvísu: Tíðari hamfarir, aukin hætta á átökum og óstöðugleiki í matvæla- og viðskiptakerfum.
Brýn þörf á viðbrögðum
Loftslagsráðherra Íslands lagði áherslu á að það væri hættulegt að bíða eftir algjörri vissu áður en gripið væri til aðgerða.
Tafarlaus samdráttur í losun, aukið fjármagn til aðlögunar, aukið eftirlit og samræmdar alþjóðlegar aðgerðir eru nauðsynlegar til að koma í veg fyrir óafturkræfa keðjuverkandi veltipunkta í loftslaginu. Aðgerðir núna eru spurning um öryggi, stöðugleika og afkomu
Upprunaleg heimild: Iceland’s view of the Atlantic Ocean current collapse as a security and existential risk
Heimild: globalclimaterisks.org
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)