Ísland fullgildir samning um verndun úthafa
Höfundur: Fjóla K. Guðmundsdóttir Morgunblaðið 18. desember 2025
Íslensk stjórnvöld hafa nú fullgilt svonefndan BBNJ-samning sem heyrir undir hafréttarsamning Sameinuðu þjóðanna um verndun líffræðilegrar fjölbreytni hafsins utan lögsögu ríkja (e. Biodiversity Beyond National Jurisdiction).
BBNJ-samningurinn er sá þriðji sem gerður hefur verið undir hafréttarsamningnum og var hann ein af megináherslum Hafráðstefnu Sameinuðu þjóðanna (UNOC3) sem haldin var í Nice í Frakklandi í júní.
Í ræðu sinni á ráðstefnunni gaf Jóhann Páll Jóhannsson, umhverfis-, orku-, og loftslagsráðherra, út afdráttarlausa yfirlýsingu um að Ísland myndi leggja sitt af mörkum til fullgildingar samningsins.
Ísland eigi sæti við borðið
Í sameiginlegri tilkynningu Utanríkisráðuneytis og Umhverfis-, orku- og loftslagsráðuneytis um áfangann segir meðal annars að með þessum þriðja framkvæmdasamningi sem gerður hefur verið undir hafréttarsamningnum sé í fyrsta sinn komið á fót kerfi til að vernda og varðveita umhverfi hafsins á svæðum sem ekki heyra undir lögsögu neins ríkis, á úthafinu og hafsbotni utan landgrunns.
„Á vettvangi samningsins munu ríki geta komið sér saman um aðgerðir til að ná fram markmiði um verndun og sjálfbæra nýtingu í hafinu, m.a. með tilgreiningu verndarráðstafana,“ segir í tilkynningunni. „Einnig er samningnum ætlað að stuðla að samráði og samfellu í aðgerðum milli þeirra stofnana sem þegar hafa skilgreind hlutverk í hafinu, s.s. svæðisbundinna fiskveiðistjórnunarstofnana.“
Þá er í tilkynningunni vitnað í Þorgerði Katrínu Gunnarsdóttur utanríkisráðherra sem segir það afar mikilvægt að Ísland hafi sæti við borðið „hvar sem málefni hafsins eru til umræðu.“
Tekur gildi 17. janúar.
Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna setti árið 2005 á fót vinnuhóp um verndun og nýtingu líffræðilegs fjölbreytileika í hafinu utan lögsögu ríkja og tíu árum síðar, 2015, samþykkti þingið svo tillögur um um að gerður verði nýr lagalega bindandi samningur undir hafréttarsamningi SÞ um þetta efni.
Nú, öðrum áratug síðar, hefur samningurinn tekið gildi en til þess að hann yrði að alþjóðalögum var þörf á því að 60 ríki myndu fullgilda samninginn.
Þeim áfanga var náð í september í ár en lögin taka gildi frá og með 17. janúar 2026.
Er það í fyrsta sinn sem alþjóðasamfélagið hefur lagalega bindandi regluverk um verndun og sjálfbæra nýtingu líffræðilegrar fjölbreytni í úthöfum sem ekki heyra undir lögsögu einstakra ríkja.
Þessi svæði ná yfir hálfa plánetuna en hafa hingað til verið undir takmörkuðu eða engu eftirliti.
Heimild: Er svo. mbl.is
Útgáfudagur: 18 desember 2025
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)