Kirkjugarður 800 hvalveiðimanna á Svalbarða frá í hættu vegna loftslagsbreytinga
Dario Radley skrifar. 10.Mars 2025
Dario er einn af greinahöfundum veftímaritsins Archaeology News. Hann hóf störf hjá tímaritinu í janúar 2022. Dario skrifar fréttir og greinar um fornleifafræði, mannfræði, steingervingafræði og fleira
Í frosnu landslagi Svalbarða, afskekkts eyjaklasa Noregs á norðurslóðum, hefur sérstakur fornleifafundur legið falinn í mörg ár – grafir evrópskra hvalveiðimanna frá 17. og 18. öld.
Hækkandi hitastig er hins vegar ört vaxandi ógn við þessar sömu grafir, þar sem það flýtir fyrir rotnun þeirra eða jafnvel skolar sumum þeirra út í sjó.
Við höfum skrásett á Likneset að margar grafir eru að eyðileggjast vegna þessara loftslagstengdu breytinga,
sagði Loktu.
Líkkisturnar eru að falla saman og þar með komast bein- og vefnaðarleifar í snertingu við set, vatn og súrefni.
Samanlagt hraða þessir ferlar örveruniðurbroti fornleifa.
Niðurbrotið er svo hratt að vísindamenn geta séð merkjanlegar breytingar frá einu ári til annars.
Við eigum í kapphlaupi við tímann um að skrásetja þessar grafir áður en þær hverfa alveg.
Það er enn mikið af upplýsingum sem hægt er að afla,
bætti hún við.
Líkamsleifar hvalveiðimanna sem grafnir eru á Svalbarða eru gríðarlega verðmætar þegar kemur að því að fræðast um líf Evrópubúa á 17. og 18. öld.
Frá 1985 til 1990 skilaði uppgröftur miklu magni af beinafræðilegum gögnum sem Elin T. Brøholt, beinafræðingur frá Háskólanum í Osló, greindi.
Þessar rannsóknir hafa varpað ljósi á heilsu, lífskjör og félagsgerð hvalveiðimannanna.
Greiningin bendir til þess að flestir þessara einstaklinga hafi komið frá ýmsum Evrópulöndum, þar á meðal Vestur-Noregi, þar sem fæðið var mjög ríkt af sjávarfangi.
Hvalveiðimenn, sem almennt var talið að væru fátækir, sýndu í raun merki um félagslegan aðgreining á meðal þeirra.
Til dæmis var meðalhæð einstaklinganna sem grafnir voru á Likneset mun meiri en fólksins í öðrum nærliggjandi kirkjugörðum, sem er vísbending um betri næringu og efnahagslegar aðstæður í æsku.
Beinagrindurnar benda til þess að hvalveiðar hafi verið líkamlega krefjandi starf.
Merki um vannæringu og sjúkdóma fundust hjá mörgum hvalveiðimönnum og líklegasta dánarorsökin var skyrbjúgur, sem stafar af C-vítamínskorti.
Beinagreining bendir einnig til þess að meirihluti hvalveiðimanna hafi stundað erfiðisvinnu frá unga aldri; slitför benda til mikillar notkunar á efri hluta líkamans.
Sumar þessara breytinga líkjast þeim sem sjást hjá inúítum sem notuðu kajaka til veiða; því er líklegt að ákveðnir hvalveiðimenn hafi haft sérhæfð hlutverk eins og að róa á kajak, árabát eða skutla.
Þar sem grafir brotna nú hraðar niður og sumar hafa þegar skolast á haf út óttast vísindamenn að mikilvæg söguleg þekking gæti glatast að eilífu.
Loktu sagði:
Grafirnar á Svalbarða brotna nú hraðar niður og skolast smám saman á haf út vegna rofs
Þetta snýst um að varðveita þekkingu sem myndi annars hverfa að eilífu, þekkingu sem við getum ekki nálgast annars staðar.
Fornleifafræðingarnir gera allt sem þeir geta til að varðveita það sem eftir er áður en það glatast að eilífu.
Heimild: Höfundur. Dario Radley, archaeologymag.com
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)