Endurvinnslustöðvar Svíþjóðar eru yfirfullar af fötum eftir að ESB bannaði að henda vefnaðarvöru á þessu ári. Það kemur gríðarlegt magn inn á hverjum degi.

Þetta hefur verið brjálað, þetta er gríðarleg aukning,“ sagði Brian Kelly, framkvæmdastjóri góðgerðarverslunarinnar Artikel2 í Stokkhólmi, þar sem raðir af ruslafötum voru yfirfullar af fatnaði.

Frá byrjun þessa árs verða ESB-lönd að aðskilja endurvinnslu textíls samhliða núverandi ferlum fyrir gler, pappír og matarúrgang.

Markmiðið er að stuðla að hringrásarmeðferð úrgangs, þar sem vefnaður er flokkaður og endurnýttur, eða endurunninn ef hann er ekki of skemmdur.

„Við höfum séð 60 prósenta aukningu á textíl sem safnað var í janúar og febrúar á þessu ári miðað við sama tímabil í fyrra,“ sagði Karin Sundin, sérfræðingur í textílúrgangi hjá úrgangs- og endurvinnslufyrirtækinu Stockholm Vatten och Avfall í Stokkhólmi. Þegar vefnaðarvörurnar hafa verið flokkaðar eru um 60 til 70 prósent ætluð til endurnotkunar og 20 til 30 prósent til endurvinnslu sem bólstrun, einangrun eða samsett efni.

Um sjö til 10 prósent eru brennd fyrir orku, samkvæmt sænsku umhverfisverndarstofnuninni.

Það er mikil framför frá því fyrir nýju lögin, að sögn sérfræðinga, sem benda á að úrgangsfatnaður hafi áður verið brenndur kerfisbundið.

Mikið magn

Skortur á innviðum í Svíþjóð þýðir hins vegar að notuð föt eru að mestu flutt til útlanda, fyrst og fremst til Litháen, þar sem þau eru flokkuð, endurnýtt eða brennd fyrir orku.

„Við erum ekki með stóru flokkunarverksmiðjurnar sem geta verðmetið allt á sama hátt og gert er í Austur-Evrópu til dæmis,“ útskýrði Sundin. „Ástæðan er sú að þetta er svo vinnufrekt (og) kostar mikla peninga,“ sagði hún þegar hún sýndi AFP endurvinnslustöðina Ostberga í suðurhluta Stokkhólms.

Svíar henda 90.000 tonnum af vefnaðarvöru á ári, eða 10 kílóum á mann, samkvæmt sænsku náttúruverndarsamtökunum.

Meðaltal ESB er 19 kíló, samkvæmt tölfræði frá 2022, sem er aukning úr 17 kílóum frá 2019, samkvæmt gögnum frá Umhverfisstofnun Evrópu. Fataiðnaðurinn mengar einnig umhverfið.

Til að búa til stuttermabol sem vegur 135 grömm þarf 2.500 lítra af vatni og eitt kíló af efnum, sagði Yvonne Augustsson, ráðgjafi hjá sænsku umhverfisverndarstofnuninni.

„Það þýðir losun gróðurhúsalofttegunda upp á um tvö til fimm kíló,“ sagði hún.

„Í Svíþjóð er fatnaður notaður að meðaltali 30 sinnum.

Ef þú tvöfaldar þetta í 60 sinnum – sem virðist sanngjarnt – þá minnkar þú loftslagsáhrifin um helming,“ sagði hún.

Textílflokkun í Svíþjóð er í höndum sveitarfélaga sem mörg hver hafa verið í vanda vegna þess magns sem berst frá því að nýju lögin voru sett á.

Í strjálbýlu norðrinu halda sumir bæir, eins og Kiruna, áfram að brenna vefnaðarvöru vegna þess að enginn getur tekið við henni.

Búist er við að skynditískurisar, eins og H&M og Zara, muni að lokum gegna hlutverki í meðhöndlun úrgangsins sem þeir hjálpa til við að búa til og samningaviðræður eru í gangi á evrópskum vettvangi til að ákvarða ábyrgð þeirra.

Samkvæmt bráðabirgðasamkomulagi sem aðildarríki ESB náðu í febrúar munu fatarisar bera ábyrgð á endingartíma vörunnar sem þeir selja og þurfa að greiða fyrir söfnun, flokkun, endurnotkun og endurvinnslu.

Breytt viðhorf

Hugmyndin er að hvetja skynditískuverslanir til að framleiða „fatnað sem er hannaður til að endast lengur“, sagði Augustsson. Sænska vörumerkið H&M sagði við AFP að það fagnaði skrefum í þá átt.

Neytendur þurfa líka að breyta hugarfari sínu.

„Hver einstaklingur ætti ekki að kaupa meira en fimm nýjar flíkur á ári,“ sagði Beatrice Rindevall, yfirmaður sænsku náttúruverndarsamtakanna, sem skipuleggur reglulega fataskiptamarkað.

Í bænum Linköping á sólríkum vordegi var fataskiptamarkaður á háskólasvæði stúdenta með rekkum með allt frá flúrskímubleikum jakka með fjaðraermum til fölnaðra gallabuxna, taska og röndóttra stuttermabola.

Fólk getur gefið okkur föt í góðu ástandi sem það notar ekki lengur (og) skipt þeim út fyrir eitthvað annað, sagði sjálfboðaliðinn Eva Vollmer.

„Við einbeitum okkur að því að búa til lausnina þannig að fólk hafi raunverulega val.“