Staðreyndir um hlýnun jarðar eða loftslagsbreytingar
Með Svalbarða sem viðmiðun
Svalbarði er eyja langt í norðri. Margir hugsa um Svalbarða sem stað með ósnortinni náttúru og miklum ís. En vísindin sýna að það er ekki alveg rétt lengur. Loftslagsbreytingar hafa mikil áhrif á Svalbarða. Hér eru 8 staðreyndir um það:
1. Fólk veldur hlýnun jarðar
Fólk brennir olíu og kolum. Þá losna gróðurhúsalofttegundir út í loftið. Þessar lofttegundir valda því að jörðin hlýnar. Þetta er ástæðan fyrir loftslagsvandanum á Svalbarða.
2. Svalbarði er á viðkvæmum stað
Svalbarði er eyja langt í norðri. Þess vegna er eyjan mjög viðkvæm fyrir breytingum á loftslagi. Hlýr sjór frá Atlantshafi kemst auðveldlega að Svalbarða. Þess vegna hlýnar þar hraðar en annars staðar.
3. Sjórinn hlýnar mikið
Höfin á jörðinni taka við 90% af öllum aukahita. Þessi hiti kemur frá gróðurhúsalofttegundum sem fólk losar. Þetta hefur slæmar afleiðingar fyrir náttúruna og dýrin á Svalbarða. Sjórinn í kringum Svalbarða hlýnar 8 sinnum hraðar en sjórinn annars staðar í heiminum. Ef allir jöklar á Svalbarða bráðna hækkar yfirborð sjávar í heiminum um 1,5 sentimetra.
4. Hafísinn hverfur
Hafís er mjög mikilvægur. Hann hjálpar til við að stjórna hitanum á jörðinni. En núna er hafísinn að hverfa. Hlýr sjór frá Atlantshafi flæðir inn í firðina á Svalbarða. Þess vegna bráðnar ísinn. Þetta er mjög slæmt fyrir dýrin sem búa á norðurslóðum.
5. Jörðin tekur við meiri hita frá sólinni
Þegar hafísinn hverfur getur það valdið miklum veðurbreytingum um allan heim. Snjór og ís endurkasta sólarljósi aftur út í geim. Þegar snjórinn og ísinn bráðna tekur jörðin við meiri hita frá sólinni. Þetta er kallað endurskinshæfni eða albedo. Þegar jörðin tekur við meiri hita bráðnar enn meiri ís. Þetta er vítahringur.
6. Hitinn hækkar mikið
Hitinn á Svalbarða hefur hækkað mikið. Á einum stað á Svalbarða hefur hitinn hækkað um 2,7 gráður á hverjum 10 árum síðan 1981. Breytingarnar eru mestar á veturna. Í janúar hefur meðalhitinn hækkað um 8 gráður frá því fyrir um 40 árum. Í júní 2023 fór meðalhitinn í fyrsta skipti yfir 10 gráður.
7. Jöklarnir bráðna hratt
Stór hluti af Svalbarða er þakinn jöklum. En þeir bráðna mjög hratt. Vísindamenn halda að helmingur af öllum jöklum á Svalbarða verði horfinn árið 2100. Á hverju ári bráðna 8 þúsund milljarðar kílóa af ís á Svalbarða.
8. Gróðurhúsalofttegundir losna úr jörðinni
Á jörðinni á Svalbarða er mikið af gömlum gróðurhúsalofttegundum. Þetta eru til dæmis metan og koltvísýringur. Þegar jöklarnir bráðna og jörðin hlýnar losna þessar lofttegundir út í loftið. Þetta gerir loftslagsvandann enn verri. Losunin á metani frá Svalbarða er núna jafn mikil og 8% af allri losun Noregs á einu ári.
Uppruni: KlimafaktaENG.pdf © 2026 Svalbard. All Rights Reserved
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
