Blessað votlendið geymir einn þriðja kolefnis plánetunar okkar
Höfundur: Ari Trausti nóvember 2025
Löngum hefur verið ljóst hve mikilvægu hlutverki votlendi gegnir í náttúrunni.
Um 3-4% af yfirborði jarðar er votlendi.
Það geymir allt að þriðjung kolefnis á yfirborði plánetunnar, temprar vatnsrennsli og styður við fjölbreytt vistkerfi.
Hér á landi eru nærri 20% gróins lands raskað eða óraskað votlendi, á milli 8 og 9 þúsund ferkílómetrar.
Um helmingur hefur orðið fyrir því að grafnir eru skurðir til að þurrka jarðveginn (framræsla) eða votlendið víkur fyrir mannvirkjum.
Hér verður ekki fjallað að marki um tilgang eða feril framræslu á Íslandi en minnt á að mikill meirihluti framræsts lands hefur ekki verið nýttur nema ef til vill til misstopullar beitar en vissulega (og sem betur fer) víða til ræktunar eins og upphaflegur tilgangur rasksins var þá í hugum flestra.
Í mörg ár hafa vaxið efasemdir um hliðarverkanir framræslunnar.
Vitað er að við framræsluna nær súrefni að komast að kolefnisríkum rotmassa.
Við það losna hratt svonefnd gróðurhúsagös, einkum koltvíoxíð, köfnunarefnistvíoxíð og metan.
Rannsóknir leiða fram að kolefnislosun getur náð allt að 20 tonnum á hektara á ári (meðallosun).
Nóg er að stærðargráðan sé raunsönn til að alvarleikinn blasi við: Mikill meirihluti kolefnislosunar frá Íslandi stafar af framræstu votlendi og illa förnu gróðurlendi.
Endurheimt votlendis í þurrkferli, þar sem verður séð að landið verður ekki nýtt til fóðurræktunar vegna landbúnaðar, er mikilvægt verkefni.
Stórstígar framfarir í þeim efnum nást ekki nema með samvinnu hins opinbera, fyrirtækja, sérfræðinga og landeigenda.
Höfundur: Ari Trausti Facebook Facebook
Útgefin: Nóvember 2025
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)