Stórtækur metanleki í Tyrklandi gestgjafa loftlagsfundarins
Vond lykt frá sorphaugum í Tyrklandi
Land sem stjórnar COP31 vill minni losun í heiminum. Samt eru í landinu sorphaugar sem losa mjög mikið af gróðurhúsalofttegundum ásamt metani. Fólk býr í þorpum nálægt borginni Istanbúl í Tyrklandi. Þar kemur vond lykt tvær eða þrjár nætur í viku. Lyktin er svo vond að fólk þarf að sofa með lokaða glugga. Þetta gerist líka á heitum sumarnóttum.
Fólkið veit hvaðan lyktin kemur. Hún kemur frá stórum sorphaugum sem eru nokkra kílómetra í burtu. Þegar matarleifar og annað rusl rotna.
Kemalettin Özenç býr í einu þorpinu. Hann segir:
Lyktin er mjög sterk. Hún er verri þegar það er logn. Maður getur ekki sloppið undan henni, jafnvel þó maður fari inn.
Frá sorphaugunum kemur metangas. Metan er gróðurhúsalofttegund. Það þýðir að það hitar jörðina. Það kemur svo mikið metan frá sorphaugunum að það sést úr geimnum. Þessir sorphaugar í Silivri losa mest metan í öllu Tyrklandi.
Sérfræðingar í Kaliforníu hafa mælt losunina. Hún er 7,4 tonn á klukkustund. Það er ein mesta losun sem þeir hafa séð í heiminum. Þessi losun hitar jörðina jafn mikið og 1,5 milljónir stórra jeppa.
Það eru fleiri sorphaugar í Tyrklandi sem losa mikið metan. Þeir eru til dæmis nálægt borgunum Izmir, Ankara og Antalya.
Þetta kemur á slæmum tíma fyrir Tyrkland. Í nóvember verður stór loftslagsfundur Sameinuðu þjóðanna í Tyrklandi. Fundurinn heitir COP31. Tyrkland vill að allar þjóðir samþykki að minnka losun á metani.
Emine Erdoğan er kona forseta Tyrklands. Hún hefur talað mikið um að henda minna rusli og minnka losun metans. Forsetinn, Recep Tayyip Erdoğan, hefur líka sagt að það sé mikilvægt að hugsa vel um rusl.
„Þeir hafa völdin“
Íbúarnir hafa reynt að kvarta í mörg ár. Kemalettin reyndi að safna undirskriftum en margir voru hræddir við að skrifa undir. Þeir óttuðust yfirvöld.
Kemalettin segir:
Þeir hafa völdin og geta sagt hvað sem þeir vilja.
Fólk var hrætt við hvað gæti gerst ef það kvartaði of mikið.
Starfsmenn sorphauganna í Silivri urðu hissa. Þeim voru sýndar myndir úr geimnum af gaslekanum. Metan er ósýnilegt og þess vegna sést lekinn ekki með berum augum.
Fatih Arslan er einn af starfsmönnunum. Hann sagði að það væri ekki búið að hylja allt ruslið með leir. Hann sagði:
Það er óhjákvæmilegt að þetta gerist. Auðvitað þurfum við að gera betur.
Hann útskýrði að þeir vildu hylja ruslið fljótt. Þeir vilja líka safna metaninu og nota það sem eldsneyti. Það er stöð á svæðinu sem notar metan til að búa til orku. Þess vegna er það sóun að láta metanið leka út.
Annar yfirmaður sagði að ástandið væri miklu betra en áður. Fyrir um 30 árum sprakk metan í sorphaugum í Istanbúl. Þá dóu 39 manns. Eftir það varð Erdoğan borgarstjóri. Hann lofaði að laga ruslamálin.
Fatih Arslan sagði að ástandið núna væri í raun mjög gott miðað við hvernig það var.
„Ótrúlega mikil“ losun
Sorphaugarnir í Silivri eru þeir stærstu í Tyrklandi. Þeir taka við 10.000 tonnum af rusli á hverjum degi. Aðrir sorphaugar nálægt Istanbúl losa líka mikið metan.
Cara Horowitz er sérfræðingur frá Kaliforníu. Hún segir:
Margir þessara staða losa ótrúlega mikið metan. Þetta eru risastórir lekar.
Losun metans veldur fjórðungi af allri hlýnun jarðar. En það er oft auðvelt að minnka losun metans. Það hefur fljót áhrif. Þess vegna kalla sumir það
Neyðarhemlarnir
fyrir loftslagið.
Tíu urðunarstaðir í Tyrklandi með mesta metanlosun
Meðallosunarhraði greininga frá janúar 2025 til júlí 2026, tonn á klukkustund
Tyrknesk yfirvöld segja að þau vilji minnka losun metans. Umhverfisráðherra Tyrklands skrifaði bréf til annarra landa. Hann sagði að það væri mjög mikilvægt að minnka losun metans til að hægja á hlýnun jarðar.
Samt vildi umhverfisráðuneytið ekki svara spurningum um stóru lekana. Borgaryfirvöld í Istanbúl vildu heldur ekki svara.
Tyrkland hefur ekki skrifað undir alþjóðlegan samning. Samningurinn er um að minnka losun metans um 30% fyrir árið 2030.
Tækifæri í rusli
Cara Horowitz segir að Tyrkland gæti orðið leiðandi í heiminum. Það gæti gerst ef landið lagar sorphaugana sína. Fyrsta skrefið er að vita hversu mikill lekinn er.
Hvernig er hægt að minnka lekann? Hægt er að safna metaninu og nota það sem eldsneyti. Það er gert í Silivri. En kerfin eru ekki alltaf nógu góð.
Besta leiðin er að koma í veg fyrir að matarleifar fari á sorphaugana. Í Suður-Kóreu er næstum allur matarafgangur endurunninn.
Það er mikilvægt fyrir loftslagið að laga þetta vandamál í Tyrklandi en það gæti orðið erfitt vegna stjórnmála. Stjórnarandstaðan stjórnar stórum borgum eins og Istanbúl. Ríkisstjórnin vill sýna að stjórnarandstaðan geti ekki stjórnað borgunum vel.
Kemalettin Özenç reyndi að safna undirskriftum en það gekk ekki. Hann er hræddur um að ekkert verði gert. Hann segir:
Hvað getur maður gert? Um leið og maður talar um þetta verður allt hljótt.
Heimild: Damian Carrington, Ruth Michaelson og Ayça Aldatmaz í Istanbúl Birt: 5. október 2026. The Guardian
Þýðendur: Friðrik Kjartansson og erlendur.is (Málstaður)
Skráning: Friðrik Kjartansson
Yfirlestur: malfridur.is (Málstaður)
